Kupujesz bilety na wakacyjny wyjazd z dzieckiem i nagle przychodzi myśl. „A czy ojciec dziecka musi się na to zgodzić?” Albo odwrotnie. Dowiadujesz się, że była partnerka planuje wywieźć Twoją córkę na dwa tygodnie do Hiszpanii i nikt Cię o to nie zapytał. Zgoda na wyjazd dziecka za granicę to temat, który w czerwcu i lipcu wraca do mojej kancelarii niemal codziennie. Najczęściej w panice, kilka dni przed odlotem.

Ten artykuł jest o tym, żeby tej paniki uniknąć. Wyjaśniam, kiedy zgoda na wyjazd dziecka za granicę jest naprawdę potrzebna, w jakiej formie powinna być sporządzona, co zrobić, gdy drugi rodzic odmawia bez uzasadnienia, i kiedy sprawa musi trafić do sądu rodzinnego.

W mojej praktyce widzę, że temat wakacji z dzieckiem po rozwodzie to jedno z najbardziej zapalnych miejsc w relacjach byłych partnerów. Często rok cały daje się jakoś poukładać, ale właśnie w okresie wakacyjnym pojawia się konflikt o terminy, długość wyjazdu, kraj docelowy. To nie jest Wasza wyjątkowa sytuacja. To po prostu częsta cecha rodzin po rozstaniu, w których dzieci są w wieku, kiedy lato zaczyna się planować pół roku wcześniej.

Kiedy potrzebujesz zgody drugiego rodzica na wyjazd

Reguła jest prosta. Jeśli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, decyzje w istotnych sprawach dziecka, w tym wyjazd zagraniczny, muszą być podejmowane wspólnie. To nie jest formalność wymyślona przez sądy, tylko zapis wynikający wprost z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce wygląda to tak. Jeśli planujesz wyjazd z dzieckiem za granicę na wakacje, urlop, ferie albo nawet weekendową wycieczkę, potrzebna jest zgoda rodziców na wyjazd dziecka za granicę. Czyli zgoda obojga. Nie ma znaczenia, czy lecisz do Grecji, czy jedziesz samochodem do Czech na trzy dni. Granica państwa jest granicą państwa.

Wyjazdy w obrębie Polski w ramach Twoich kontaktów z dzieckiem ustalonych przez sąd nie wymagają zgody. Tu pojawia się jednak częsta pułapka. Jeśli wyjazd wykracza poza okres Twoich kontaktów (na przykład planujesz dwa tygodnie nad morzem, a ustalone masz pierwszy weekend miesiąca), musisz najpierw uzgodnić zmianę kontaktów. Po staremu nazywałoby się to „dogadać się jak ludzie”. Z punktu widzenia prawa jest to porozumienie rodziców, które warto mieć na piśmie.

Co się dzieje, gdy jeden z rodziców ma ograniczoną władzę rodzicielską

Jeśli sąd orzekł ograniczenie władzy rodzicielskiej drugiego rodzica do określonych spraw, zakres jego zgody zależy od treści wyroku. Czasem ograniczenie obejmuje wyłącznie kwestie majątkowe, a w sprawach wychowawczych rodzic zachowuje pełne prawa. Czasem jest na odwrót. Trzeba zajrzeć do swojego wyroku rozwodowego, do punktu dotyczącego władzy rodzicielskiej.

Jeśli drugi rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej w całości, zgoda na wyjazd dziecka za granicę od niego nie jest wymagana. To rzadszy scenariusz, ale w mojej praktyce się zdarza.

W jakiej formie powinna być zgoda na wyjazd dziecka za granicę

Pisemna. To podstawa. Wiele osób pyta mnie, czy SMS albo wiadomość na Messengerze wystarczy. Z punktu widzenia formalnego nie ma jednolitego przepisu, który wymaga formy notarialnej, ale w praktyce granicznej, ambasad i biur podróży SMS bywa kwestionowany. Zgoda na wyjazd dziecka za granicę sporządzona na piśmie, z czytelnym podpisem rodzica i datą, to bezpieczne minimum.

Gdzie taka zgoda jest realnie sprawdzana? Najczęściej na granicy zewnętrznej Unii Europejskiej, w hotelach przy zameldowaniu nieletniego z jednym opiekunem, podczas odprawy lotniczej do niektórych krajów. Wewnątrz strefy Schengen kontrola dokumentów jest sporadyczna, ale to nie znaczy, że można się obyć bez zgody. Jeśli drugi rodzic w trakcie Waszego wyjazdu złoży zawiadomienie o uprowadzeniu dziecka, brak pisemnej zgody może być dla Ciebie bardzo poważnym problemem.

Kiedy zgoda notarialna jest naprawdę potrzebna

Wiele osób szuka informacji o „notarialnej zgodzie na wyjazd dziecka za granicę” i zastanawia się, czy to konieczne. Krótka odpowiedź. Dla większości wyjazdów wakacyjnych zgoda zwykła, sporządzona pisemnie, w pełni wystarcza. Zgoda notarialna bywa wymagana w kilku konkretnych sytuacjach.

Pierwszą jest wyjazd dziecka z osobą inną niż rodzic, na przykład z babcią, ciocią, opiekunem letniego obozu. W takiej sytuacji granica i niektóre kraje wymagają potwierdzenia, że osoba towarzysząca dziecku rzeczywiście ma prawo z nim wyjechać.

Drugą jest wyjazd do krajów spoza strefy Schengen, zwłaszcza poza Unię Europejską. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Turcja, Egipt mają własne wymagania wjazdowe dla nieletnich, które warto sprawdzić przed wyjazdem.

Trzecią jest sytuacja konfliktowa między rodzicami, w której zależy Ci na dokumencie nie do podważenia, gdyby druga strona próbowała się z niego później wycofać. Notarialna zgoda na wyjazd dziecka za granicę kosztuje zwykle od kilkudziesięciu do około dwustu złotych za czynność, w zależności od kancelarii notarialnej.

Co zrobić, gdy drugi rodzic odmawia zgody na wyjazd

Tu zaczyna się temat, z którym najczęściej trafiają do mnie klientki i klienci. Wyjazd zaplanowany od miesięcy, bilety kupione, druga strona mówi „nie” bez podania racjonalnego powodu. Co teraz?

Pierwszy krok jest zawsze ten sam. Komunikacja na piśmie, najlepiej SMS-em, mailem albo wiadomością w komunikatorze. Chodzi o to, żeby mieć udokumentowane, że poprosiłeś o zgodę, podałeś szczegóły wyjazdu (kraj, termin, miejsce zakwaterowania, dane kontaktowe) i otrzymałeś odmowę albo brak odpowiedzi.

Drugi krok to próba porozumienia. Czasem warto zaproponować ekwiwalent. Jeśli zabierasz dziecko na dwa tygodnie do Włoch, druga strona dostanie wcześniejszy weekend albo dłuższy pobyt świąteczny. Nie zawsze to działa, ale często rozbraja sytuację.

Jeśli drugi rodzic blokuje wyjazd bez powodu, trzeci krok to wniosek do sądu rodzinnego o zezwolenie na wyjazd dziecka za granicę w trybie zastępującym zgodę drugiego rodzica. Sąd nie wchodzi w detale Waszego konfliktu rodzinnego. Sąd patrzy na to, czy planowany wyjazd jest zgodny z dobrem dziecka i czy odmowa drugiego rodzica nie jest formą szykany.

Kiedy sąd może wydać orzeczenie zastępujące zgodę

Sąd uwzględnia wniosek zwykle wtedy, gdy spełnione są następujące warunki. Wyjazd nie zagraża bezpieczeństwu dziecka. Cel wyjazdu jest jasny i racjonalny (wakacje, odwiedziny rodziny, obóz, leczenie). Drugi rodzic nie podaje merytorycznego uzasadnienia odmowy. Wyjazd nie koliduje rażąco z prawami drugiego rodzica do kontaktów.

Postępowanie w takich sprawach co do zasady toczy się w trybie nieprocesowym, na wniosek jednego z rodziców. W praktyce trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Jeśli wyjazd jest za dwa tygodnie, można złożyć wniosek o zabezpieczenie, czyli rozstrzygnięcie tymczasowe, które obowiązuje do momentu wydania pełnego orzeczenia. Wymaga to wykazania, że bez zabezpieczenia czytelnik straci bezpowrotnie możliwość wyjazdu.

Najczęstsze błędy rodziców planujących wakacje z dzieckiem

Z mojej praktyki wyciągnęłam kilka schematów, które powtarzają się rok w rok. Większości można uniknąć, jeśli zacznie się planować wyjazd z odpowiednim wyprzedzeniem.

Pierwszym typowym błędem jest kupowanie biletów i rezerwacja hotelu przed uzgodnieniem terminów z drugim rodzicem. Wydaje się to oczywiste, ale dokładnie z tym przychodzą do mnie ludzie, którzy stoją przed wyborem: stracić zaliczkę albo iść z drugim rodzicem do sądu na dwa tygodnie przed wylotem.

Drugim błędem jest interpretowanie orzeczenia o kontaktach na własną korzyść, bez konsultacji prawnej. Zapis „pierwszy weekend miesiąca” w lipcu i sierpniu nie oznacza automatycznie dwóch tygodni wakacji. Niektóre orzeczenia zawierają osobne regulacje wakacyjne, niektóre nie. Jeśli nie zawierają, każda zmiana wymaga porozumienia.

Trzecim jest zakładanie, że „dogadamy się jak ludzie”. Z byłą partnerką lub byłym partnerem czasem się udaje, czasem nie. Ustna obietnica zgody trzy miesiące przed wyjazdem nie jest dowodem, jeśli na trzy dni przed wylotem druga strona zmienia zdanie. Zawsze proś o zgodę na piśmie i potwierdzenie odbioru.

Czwartym błędem, który widzę regularnie, jest pominięcie kwestii kontaktów ojca z dzieckiem w wakacje (lub matki, zależnie od tego, kto sprawuje opiekę bieżącą) w trakcie planowania wyjazdu. Drugi rodzic ma prawo do swoich kontaktów również w lipcu i sierpniu. Jeśli zabierasz dziecko na cały miesiąc, planuj wyjazd tak, żeby ten okres mieścił się w Twoim ustalonym czasie albo żeby rekompensował to wcześniej drugiej stronie.

Co powinno znaleźć się w zgodzie na wyjazd dziecka za granicę

Jeśli sporządzasz zgodę na wyjazd dziecka za granicę samodzielnie, bez pomocy notariusza, niektóre elementy są praktycznie obowiązkowe. Wiele wzorów dostępnych w internecie ich nie zawiera, co potem powoduje problemy na granicy lub w hotelu.

• Pełne dane dziecka. Imię, nazwisko, data urodzenia, numer PESEL, numer dokumentu (paszport lub dowód osobisty).
• Pełne dane obojga rodziców. Imiona, nazwiska, numery PESEL, adresy zamieszkania, numery dokumentów tożsamości.
• Termin wyjazdu. Konkretne daty od i do. Otwarte terminy bywają kwestionowane.
• Miejsce docelowe. Kraj, miasto, jeśli to możliwe nazwa i adres miejsca zakwaterowania.
• Imię i nazwisko osoby towarzyszącej dziecku, jeśli wyjeżdża z kimś innym niż rodzic składający zgodę.
• Podpis czytelny rodzica wyrażającego zgodę oraz data sporządzenia dokumentu.

Dla wyjazdów do krajów anglojęzycznych albo gdy planujesz przejście z dzieckiem przez kontrolę graniczną poza UE, warto przygotować zgodę w wersji dwujęzycznej, polsko-angielskiej. Notariusz może przygotować taki dokument na życzenie. Wzór dwujęzyczny krąży po internecie w wielu wersjach. Część z nich jest niekompletna albo nieaktualna, więc jeśli korzystasz z gotowego szablonu, sprawdź, czy zawiera wszystkie elementy z listy powyżej.

Co z dzieckiem, które wyjeżdża samo lub z dziadkami

Wyjazd nieletniego za granicę bez rodziców to oddzielna kategoria. Dziecko podróżujące samodzielnie (np. linią lotniczą obsługującą usługę „małoletniego bez opieki”) albo z osobą trzecią potrzebuje pisemnej zgody obojga rodziców, najlepiej w formie notarialnej. Wynika to nie tyle z polskich przepisów, co z wymogów przewoźników i niektórych państw docelowych.

To samo dotyczy wyjazdu z dziadkami, ciocią, opiekunem na obozie albo organizatorem zorganizowanego wyjazdu młodzieży. Im starsze dziecko, tym łatwiej, ale do 18. roku życia kontrola dokumentów może obejmować pisemną zgodę rodziców. Warto wystawić ją z wyprzedzeniem.

Jeśli rodzic jest jednym opiekunem prawnym (drugi nie żyje, został pozbawiony władzy rodzicielskiej w całości, jest nieznany) i posiada to potwierdzone dokumentami, zgoda drugiej strony nie jest wymagana, ale warto mieć ze sobą wyrok sądu lub odpis aktu stanu cywilnego, który tę sytuację potwierdza.

Co zrobić, jeśli wyjazd już się odbył bez zgody

Najtrudniejszy scenariusz. Druga strona zabrała dziecko na wakacje bez Twojej zgody albo wbrew Twojej wyraźnej odmowie. Co teraz?

Jeśli sytuacja jest aktualna i wyjazd właśnie trwa, masz kilka narzędzi prawnych do dyspozycji. Możesz złożyć zawiadomienie o uprowadzeniu dziecka, jeśli wyjazd jest długotrwały i wskazuje na zamiar pozostawienia dziecka za granicą. Możesz złożyć wniosek do sądu o nakazanie wydania dziecka. W przypadku wyjazdu do kraju będącego stroną Konwencji haskiej z 1980 r. o cywilnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę można uruchomić procedurę powrotu dziecka.

To są poważne narzędzia, których nie używa się pochopnie. Każda taka sprawa wymaga indywidualnej analizy, bo różnica między „spontanicznym wyjazdem bez konsultacji” a „uprowadzeniem rodzicielskim” jest często cienka. W praktyce sądowej decydują intencje, długość pobytu, kraj docelowy i historia kontaktów rodziców.

Jeśli druga strona zabrała dziecko jednorazowo, bez zamiaru pozostawienia za granicą, ale wbrew Twojej zgodzie, naturalnym krokiem jest skierowanie sprawy do sądu rodzinnego z wnioskiem o zmianę albo doprecyzowanie kontaktów, ewentualnie o ograniczenie .

Jeśli czujesz, że Twoja sytuacja wymaga indywidualnego spojrzenia

Wakacje z dzieckiem po rozwodzie potrafią być najpiękniejszym albo najtrudniejszym tematem w roku. Wiem, że w czerwcu, kiedy bilety już kupione, a druga strona zwleka z odpowiedzią, każdy dzień bez zgody to dzień stresu. Wiem też, że nikt nie podpisuje porozumienia rodzicielskiego z myślą, że za pięć lat będzie się o jego interpretację kłócił z prawnikami.

Każda sytuacja rodzinna jest inna. To, co u jednej rodziny da się załatwić mailem w pół godziny, u innej trafia do sądu rodzinnego i wymaga zabezpieczenia. Jeśli zastanawiasz się, jak prawidłowo poprosić o zgodę na wyjazd dziecka za granicę, jak zareagować na odmowę albo jak zaplanować wakacje tak, żeby uniknąć konfliktu, warto porozmawiać o tym wcześniej niż w ostatnim tygodniu czerwca.

Zapraszam do kontaktu

Jeśli stoisz przed pytaniem o zgodę na wyjazd dziecka za granicę i chcesz omówić swoją konkretną sytuację, zapraszam do kontaktu z kancelarią.

• Telefon: +48 503 593 165
• E-mail: adwokat@kancelariamatula.pl

Kancelaria Adwokacka Adwokat Agnieszki Matuli z Gryfina. Pomagam klientom z całego województwa zachodniopomorskiego oraz okolic Szczecina w sprawach rodzinnych, w tym dotyczących kontaktów z dzieckiem i władzy rodzicielskiej.

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa jest inna i wymaga indywidualnej analizy. Poradę prawną dostosowaną do Twojej sytuacji możesz uzyskać podczas spotkania z adwokatem.